Những chuyện lạ về vàng mã: Xe hoa, áo cưới cho vong

Xe hoa, áo cưới, nhẫn cưới, tráp trầu cau được thiết kế rất công phu để tổ chức cưới hỏi cho những “vong” trẻ.

Đó là những nét chấm phá về hàng mã ở Song Hồ (Thuận Thành, Bắc Ninh) của mùa xá tội vong nhân năm nay…

Tiền bạc không quan trọng bằng “tâm”

Dương gian có mặt hàng nào mới thì “âm phủ” cũng phải có mặt hàng đó. Chính vì quan niệm này mà thế giới đồ hàng mã không thiếu thứ gì. Từ ti vi, nhà lầu, xe hơi cho đến quả cau, lá trầu, tráp “ăn hỏi”, quần áo cô dâu, chú rể bằng giấy dành để tổ chức “hôn lễ” cho người đã khuất….
Khi chúng tôi về đến xã chuyên nghề vàng mã Song Hồ, thật ngạc nhiên là chỉ một đoạn đường ngắn của thôn Đạo Tú mà có đến 3 đám hiếu. Hỏi ra mới biết, thôn vừa đón được hài cốt 3 liệt sĩ từ Quảng Trị, Quảng Ngãi về, xã đang kết hợp với gia đình tổ chức quy tập vào nghĩa trang liệt sĩ.

Chúng tôi được người dân dẫn đến nhà nghệ nhân Nguyễn Thiện Thoái, đúng ngày gia đình nghệ nhân hàng mã nổi tiếng này đón được hài cốt người thân hy sinh ở chiến trường Quảng Trị trở về. Nghe bà Tươi, vợ ông Thoái nói thì theo phong tục dân gian, gia đình đã chuẩn bị một bộ đầy đủ “quân trang, quân dụng” và một số đồ dùng cá nhân khác từ ba lô, mũ tai bèo, mũ cối, dây lưng, cây súng, đồng hồ đeo tay, điếu cày, bình toong… Tất cả có đến gần 20 món để đốt cho người đã khuất. “Nửa đêm, ông nhà tôi phải dậy tìm đồ nghề, làm cho đủ những thứ đồ mã để kịp chiều làm lễ truy điệu…”, bà Tươi nói với vẻ thành kính.

Làm đồ quân trang là những sản phẩm “độc”, cả làng chỉ có vài người làm được nên những nghệ nhân này khá bận rộn. Để có được bộ súng, quần áo bộ đội, dây lưng, mũ tai bèo, mũ cối…bằng giấy, nhiều gia đình phải đặt trước các nghệ nhân cả tháng. Tuy phải chờ đợi nhưng không ai kêu ca hay bỏ cuộc. Một người dân nói: “Tôi không phải là người mê tín, nhưng theo tập tục dân gian nên cũng đặt một số đồ mã đốt cho người thân là liệt sĩ. Sau mấy chục năm người thân của mình phải nằm ở nơi đất khách, quê người, thôi thì làm được việc gì mình cứ làm, chủ yếu cho đỡ áy náy trước vong linh người đã khuất. Tuy vậy, quan điểm của tôi là không nên chi quá nhiều tiền bạc vào việc này, cốt sao cái tâm mình thành là đủ”.

 

Tập kết vàng mã chuyển đi tiêu thụ. Ảnh: H.T

Lễ cưới cho… “vong”!

Lễ cưới cho “vong” (người chết) mới xuất hiện vài năm trở lại đây. Người ta cho rằng, những gia đình có người chết trẻ, chưa lập gia thất theo phong tục xưa người ta phải đốt kiệu hoa võng đào và hình nhân xuống tượng trưng cho lễ rước dâu. Hoặc nhiều người đã có gia đình rồi nhưng đoản mệnh, mất khi còn trẻ thì đốt hình nhân xuống để tránh về “bắt” vợ/chồng mình. Đó là những câu chuyện đồn thổi trong dân gian, được thêm thắt cho thêm phần hấp dẫn hay là cách “lèo lái” bán hàng của người làm hàng mã? Chỉ biết rằng, đồ cho người âm cũng phải theo một nguyên tắc cơ bản: “thời thượng”. Thế gian có mặt hàng nào mới thì đồ hàng mã cũng thiết kế y chang. Vì thế, đã có một số gia đình làm lễ cưới cho vong giống như đám cưới người trần: Cũng tráp trầu cau, lễ vật, quần áo cô dâu, chú rể, nhẫn cưới, xe hoa… và không thể thiếu hình nhân.

Những mặt hàng này được coi là hiếm, độc không sản xuất đại trà mà chỉ làm theo đơn đặt của gia chủ. Anh Tùng, chủ xưởng chuyên làm 12 con giáp ở thôn Đạo Tú kể lại: “Tháng trước, có một bác ở Khoái Châu, Hưng Yên đến đây đặt quần áo cưới, xe hoa, cùng với các sính lễ kèm theo đám cưới như trang sức, trầu cau nói là tổ chức đám cưới cho con trai vừa mới mất. Đáng ra con trai bác sẽ tổ chức đám cưới vào đầu tháng 6, đã định ngày cưới rồi, tất cả chuẩn bị sẵn sàng hết. Nhưng rồi tai họa ập xuống, trên đường đi làm từ Hà Nội về anh này bị tai nạn giao thông. Đến ngày gia đình vẫn làm lễ cưới cho con, đầy đủ đồ cưới nhưng cô dâu là… một hình nhân như thật và rất đẹp”.

“Mua thư ký” cho chồng

Không chỉ với những người mất trẻ, ngay cả những người đã có gia đình chẳng may gặp nạn mất đi cũng được người thân “dựng vợ, gả chồng” cho để có người quan tâm chăm sóc. Nhiều câu chuyện kỳ bí, nghe ra thật nực cười song đó lại là cái tâm rất hồn nhiên, chất phác của người sống dựa trên những quan niệm dân gian. Chị Phượng, thôn Đông Khê nhớ lại câu chuyện hồi đầu năm khi có một phụ nữ trung niên dắt cô con gái đến đặt mua nhà lầu, xe hơi, điện thoại Iphone, tivi, xe máy, quần áo… Họ còn đặt thêm một cô gái nhưng yêu cầu “phải xinh đẹp như búp bê”, mang giày cao gót, mặc váy, áo sơ mi…

Chị Phượng hỏi mới biết rằng đó là bà vợ đi sắm “lễ” cho chồng đã mất. “Chồng người phụ nữ này khi còn sống làm giám đốc, bên cạnh lúc nào cũng có một cô thư ký. Vì thế, phải dâng hình nhân để bầu bạn”, chị Phượng giải thích. Không chỉ làm đám cưới cho người âm, họ còn “tặng” luôn cho người thân đã khuất của mình người giúp việc để chăm nom, chăm sóc việc nhà. Nói tóm lại là cần gì sắm đó, câu cửa miệng của những người đi đặt đồ mã là “trần sao âm vậy”. “Suốt cả tháng nay, những hộ dân làm nghề mã ở Song Hồ phải thức đêm, thức hôm làm cho xong hàng khách đặt, được bộ nào khách lấy luôn bộ đó”, cô con dâu thứ hai của ông Thoái cho biết.
Theo Gia Đình & Xã Hội